dogodine stabilan priliv ruskog kapitala u Crnu Goru
Gost Pobjede: Dr Željko Bogetić glavni ekonomista i koordinator za ekonomsku politiku Svjetske banke za Rusku Federaciju
I dogodine stabilan priliv ruskog kapitala u Crnu Goru
Od avgusta 2011. godine, rizici za svjetsku privredu vidno rastu. Zbog toga, svaka zemlja mora realno da procijeni sopstvenu ranjivost na moguće nove privredne udare i pripremi rezervni paket mjera, prije svega fiskalnih I finansijskih, za slučaj da budu potrebne.
PODGORICA - Ne očekujem da će naredne godine značajno opasti broj turista i priliv od turizma i kapitala iz Rusije u Crnu Goru s obzirom na dalji očekivani umjereni rast ruske privrede, kazao je u intervjuu za Pobjedu dr Željko Bogetić, glavni ekonomista i koordinator za ekonomsku politiku Svjetske banke za Rusku Federaciju.
POBJEDA - Ruska privreda ima značajan upliv na priliv prihoda od turizma i kapitala u Crnoj Gori, tako da iz našeg ugla nije nevažno kakva je kratkoročna perspektiva ekonomije ove zemlje?
BOGETIĆ - Kratkoročna ekonomska i fiskalna situacija u Rusiji je sada povoljna, kako zbog visokih cijena nafte tako i zbog očekivanog, skoro nultog budžetskog deficita u ovoj godini. Već dvije godine nakon krize, ruska privreda nastavlja da raste umjerenim tempom od oko 4 odsto godišnje. Nezaposlenost je pala na 6,5 odsto, a sa veoma niskim javnim dugom i jakim bilansom na spoljnjem računu tekućih transakcija od oko 70 milijardi dolara i međunarodnim rezervama od preko 500 milijardi dolara, Rusija nema većih makroekonomskih pritisaka u ovom trenutku. Bankarski sektor je danas otporniji na nove udare nego prije krize uprkos preostalim strukturnim problemima.
Međutim, i pored povoljne situacije, pri oštrom porastu spoljnjih rizika, porasla je vjerovatnoća pada cijena nafte i usporavanja privrednog rasta. Veliki nenaftni deficit (deficit budžeta koji isključuje volatilne prihode od nafte) je i dalje visok, oko 11 odsto društvenog proizvoda, u odnosu na poželjni nivo od oko 4,5 odsto koji bi, idealno, Rusija trebalo dugoročno da održava. Stoga, fiskalna situacija, ipak, zahtijeva fiskalno prilagođavanje na srednji rok kako bi se smanjila osjetljivost ruskog budžeta na nove spoljnje udare, obnovio ruski Fond fiskalnih rezervi i postepeno smanjio nenaftni budžetski deficit ka dugoročno održivom nivou.
Stoga, u ovom baznom scenariju, s obzirom na očekivani, dalji umjereni rast ruske privrede, ne bih očekivao neki veći pad potencijalnog broja turista i priliva od turizma i kapitala iz Rusije u sljedećoj godini.
POBJEDA - Rizici u svjetskoj privredi u posljednje vrijeme naglo rastu a privredni rast usporava?
BOGETIĆ - Da, rizici za globalni rast, posebno u razvijenim zemljama, naglo su porasli od avgusta ove godine. Dramatično smanjenje suverenog rejtinga SAD-a, sporiji privredni rast od očekivanog u Americi i EU u prvoj polovini ove godine, zajedno sa novim potresima na globalnim berzama kao i neizvjesnosti vezane za evropsku krizu duga rezultirali su smanjenjem projekcija globalnog privrednog rasta. U zemljama sa visokim nivoom društvenog proizvoda, sada se očekuje rast od samo 1,6 odsto 2011. godine, što predstavlja značajno usporavanje u poređenju sa 2,7 odsto u 2010. godini. To odražava slabu domaću tražnju i preostale probleme u finansijskom sektoru ovih zemalja.
Zbog toga su monetarne vlasti u SAD-u i EU signalizirale bojazan za budući privredni rast i svoju spremnost da obezbijede povoljne monetarne uslove na duži period nego što je to bilo planirano prije eskalacije rizika. Na septembarskom sastanku ministara finansija i guvernera centralnih banaka zemalja G7 u Marselju ustanovljeno je vidno usporavanje globalnog rasta kao i spremnost ovih zemalja za snažan i koordinisani međunarodni paket mjera kao odgovor na ove izazove.
Sa druge strane, slabljenje privrednog rasta u zemljama u razvoju, odnosno zemljama sa niskim i srednjim nivoom društvenog proizvoda, je još uvijek manje izraženo. Očekuje se da će privredni rast ove grupe zemalja koji je bio viši od 7 odsto u 2010. godini, pasti na oko 6 odsto u ovoj godini, što naglašava zavisnost globalnog rasta od zemalja u razvoju, posebno Kine. Sa rastućim rizicima i neizvjesnošću, kao i potresima na globalnim berzama, priliv kapitala u zemlje u razvoju, međutim, je pao na najniži nivo tokom posljednjih 10 mjeseci. Priliv po osnovu bankarskih kredita je pao na samo 8 milijardi dolara tokom jula 2011. godine što predstavlja drugi najniži nivo od kriznog perioda januar-mart 2009.
Cijene sirovina, posebno nafte, koje su počele da padaju od februara 2011, su ubrzale pad tokom ljetnjih mjeseci zbog očekivane slabije tražnje na globalnom planu.
POBJEDA: Ekonomski rizici, neizvjesnost i potresi kuda vode globalni privredni rast?
BOGETIĆ: Nakon rasta od 3,8 odsto tokom 2010. godine, globalni privredni rast se sada značajno usporava na oko 2,8 odsto ove godine. Slabija globalna tražnja će smanjiti i pritiske na tražnju za naftom što će se odraziti na blagi pad cijena nafte. Pod pretpostavkom da ne dođe do daljeg pogoršanja u američkoj i evropskoj privredi do kraja ove i 2012. godine (što nije garantovano), globalni rast bi se učvrstio sljedeće godine na 3,2 odsto u skladu sa postepenim slabljenjem negativnih efekata sadašnje neizvjesnosti i sa učvrsšćivanjem pozitivnih efekata intenzivnije rekonstrukcije u Japanu posle katastrofalnog zemljotresa. Kako se ove ključne razvijene privrede SAD, EU i Japana budu približavale svojim potencijalnim putanjama rasta, to će pozitivno uticati i na održanje privrednog rasta i u zamljama u razvoju.
POBJEDA: Hoce li globalna desavanja usporiti privredni rast u Rusiji ove i sljedeće godine?
BOGETIĆ: U ovim uslovima, projekcija rasta ruskog realnog društvenog proizvoda je smanjena za 2011. godinu. Uprkos negativnom uticaju usporavanja globalne tražnje za proizvode koji ulaze u spoljnju trgovinu (posebno industrijska proizvodnja), relativno visoke cijene nafte i niska zaposlenost bi trebalo da podrže robustan rast domaće potrošnje koja će, na taj način, podspješiti ukupni rast u drugoj polovini 2011. godine.
Očekujem zato da će ruska privreda rasti po stopi od 4 odsto u 2011. godini, što je nešto manje od 4,4 odsto koliko je bilo očekivano prije najnovije eskalacije globalnih rizika. To znači usporavanje ali i umjereni rast. Tokom 2012. godine, sa približavanjem stvarnog realnog proizvoda potencijalnom, sa završetkom ciklusa obnove industrijskih zaliha, te nižim cijenama nafte i slabijom spoljnjom tražnjom, rast bi mogao biti nešto sporiji, oko 3,8 odsto. Očekuje se da će se situacija sa nezaposlenošću poboljšati i postepeno konvergirati ka stabilnoj, srednjoročnoj stopi nezaposlenosti od oko 6 do 6,5 odsto.
Moska relativno otporna na Solun
POBJEDA: Kako će se, po Vašem očekivanju, kriza duga u Grčkoj i drugim zaduženim zemljama reflektovati na Rusiju?
BOGETIĆ: Direktni uticaj na Rusiju je ograničen, iz dva razloga. Kao prvo, izloženost ruske privrede na spoljnu trgovinu sa visoko zaduženim evropskim zemljama relativno je ograničena, što će smanjiti uticaj mogućeg pogoršanja krize u Rusiji kroz spoljnotrgovinski kanal. Drugo, finansijski kanal transmisije spoljnjih udara na rusku privredu će takođe biti ublažen. Ruske banke ne drže značajne količine suverenih obligacija visoko zaduženih evropskih zemalja u svojim bilansima. Ali, to ne znači da tradicionalni kanali uticaja kao što su cijene nafte, tokovi kapitala i likvidnost, neće biti prisutni.
Fiskalnim i finansijskim paketom protiv spoljnih udara
POBJEDA - Crna Gora je visoko uvozno zavisna i kao mala ekonomija osjetljiva na spoljne uticaje. Kako da se naša i druge privrede u evropskom okruženju bore sa uticajem rastucih rizika u svjetskoj ekonomiji?
BOGETIĆ - Po izloženom scenariju, i dalje vidim rast svjetske i postepeni oporavak evropske privrede i takođe, moguće postepeno razrješenje problema grčkog duga. Ipak, rizici pogoršanja situacije u Evropi i svijetu svakako rastu. Njihov uticaj na okruženje variraće od zemlje do zemlje u zavisnosti od snage kanala transmisije spoljnjih udara na ove privrede kao i kvaliteta njihove trenutne budžetske situacije i bankarskih sistema.
Privrede koje u većoj mjeri zavise od spoljnje trgovine ili izloženosti grčkom bankarskom sistemu ili eventualno drugim sistemima koji su izloženi grčkom, bi mogle biti izložene većim udarima kroz smanjenje spoljno trgovinskih tokova i kapitala i pogoršanje portfolia bankarskog sistema. Stoga, u ovim uslovima visoke neizvjesnosti, svaka zemlja mora realno procijeniti sopstvenu ranjivost na nove ekonomske udare i da, u skladu sa tim ocjenama, pripremi rezervni paket mjera (prije svega fiskalnih i finansijskih) za slučaj da one budu potrebne. Uopšte, jedna od osnovnih pouka globalne krize je da su zemlje sa fiskalno snažnim privredama, budžetskim rezervama i dobro kapitalizovanim i regulisanim bankarskim sistemima, u daleko boljoj poziciji da odgovore na izazove spoljnjih udara i da nastave rast privrede, zaposlenosti i životnog standarda i u otežanim spoljnjim uslovima.
